O Galeriji likovne umetnosti poklon zbirka Rajka Mamuzića

Prema Zapisniku komisije za primopredaju fonda u Osnovnom fondu Zbirke Rajka Mamuzića najbrojniji su crteži i grafike (250 dela).

Crteži u Osnovnom fondu Zbirke čine gotovo polovinu od ukupnog broja eksponata. Iako je, crtež kao najintimnija i najneposrednija likovna disciplina sastavni deo stvaralačkog opusa svakog umetnika, bar u ranim stvaralačkim fazama, u Osnovnom fondu Zbirke, crtežom nisu zastupljeni svi umetnici. Dok Mario Maskareli i Ksenija Divjak imaju po četrdesetak crteža, Danica Antić, Ljubica Sokić, Branko Filipović, Milica Ribnikar i Vladeta Petrić nemaju ni jedan. Ovakva raspoređenost doprinela je da se crtežima sabranim u Zbirku mogu potpunije sagledavati stvaralački opusi pojedinih umetnika, ali je to nedovoljno za sagledavanje onoga što se dešava u oblasti crtanja, u stvaralaštvu prve posleratne generacije u petoj i šestoj deceniji dvadesetog veka.

Većinu crteža koji se čuvju u Osnovnom fondu Zbirke, nastali su krajem četrdesetih i u pedesetim godinama prošlog veka, odlikuje strogi tematski realizam koji postepeno prelazi na slobodnije tretiranje motiva putem stilizacije ili redukcije elemenata. Najčešće su to samostalna umetnička dela, ali ima i skica, studija i intimnih zabeleški. Pored uobičajenih tehnika olovke, ugljena i pera, prisutni su crteži u boji rađeni četkom.

Rani radovi Marija Maskarelija ukazuju na umetnika velikog crtačkog dara, koji je podjednako zainteresovan za pejzaže, žanr scene, gradske vedute i portrete. Crteži su često stilizovani, izvedeni osamostaljenom linijom, izražajnom i ekspresivnom. Zanimljivi su portreti koje karakterišu maksimalno angažovane opservatorske sposobnosti umetnika, koji u modelu traži ono što je postojano i čvrsto utemeljeno, sa ciljem postizanja što veće psihološke ubedljivosti (Portret Ljubice Marić i Autoportret).

I u stvaralaštvu Ksenije Divjak nalazimo na širok tematski repertoar. Najstariji crteži, korektano izvedeni, nastali su na radnim akcijama (Izgradnja mosta kod Maglaja) i imaju dokumentarni karakter. U ovom periodu umetnica radi i studije ljudskog tela, u kojima realistički tretira oblike, njihove anatomske koščane i mišićne sklopove. Vrlo česti su i portreti, ponekad rađeni brzim potezima po modelu, na hartiji koja se našla pri ruci, ali ima i onih studioznijih koji predstavljaju opservaciju portretisanog lika, njegove pojavnost tj. fizičkog izgleda, ali i suštine intelektualnog i emotivnog bića.

Radoznao i kretivan umetnik Zoran Petrović, dramatičnom linijom i kontrastima svetlo-tamnog u nekonvencionalnoj likovnoj strukturi, predstavlja nam kroz prepoznatljivu semiotiku svoj originalni filozofski i idejni sistem, u čijem središtu se nalazi čovek mašina.

Sa nešto manjim brojem crteža predstavljen je Petar Omčikus koji u crtežu transponuje različite motive. On racionalno beleži realne predstave i objektivne činjenice. Njegova linija je slobodna, ali precizna, forma je spretno modelovana.

Kosa Bokšan uglavnom radi ženske aktove, koje ponavlja u različitim stavovima i položajima. Oni su izvedeni mekom linijom, uprošćene su i mirne forme.

Stevan Maksimović bira teme podstaknut ljubavlju prema zavičaju. Vojvodina pedesetih godina prošlog veka, prostrane ravnice, njive, voćnjaci i seoske avlije, sigurne i dinamične kompozicije, izvedeni su jasnom i gipkom linijom.

Crteže Matije Vukovića, animalističke sadržine, karakterišu ekspresivni gest i jake konture.

Svi crteži Lazara Vujaklije koncipirani su kao skice za tapiseriju.

Od klasičnog crteža najviše su se udaljili Stojan Ćelić i Miloš Bajić.Ćelić je prešao vrlo dinamičan umetnički razvoj od realizma do granice apstraktnog. U Zbirci je predstavljen arabesknim crtežom bilja i rastinja Rascvala grana (1955) karakterističnog za rane pedesete godine, kao i kompozicija apstraktnog predela u kojima motive iz prirode umetnik kao polazišta, metodom redukovanja nepogrešivo vodi ka plastičnoj samostalnosti Pejzaž (1957).

Slična istraživanja u oblasti osamostaljivanja likovnih elemenata primećuju se i u crtežu Miloša Bajića Traženje nove materije.

Veliki broj umetnika u Zbirci zastupljen je sa vrlo malim brojem crteža, najčešće portretima, što je nažalost nedovoljno za realniju sliku o njihovim širim interesovanjima u ovoj tehnici. Neke ipak treba izdvojiti: Portret Rajka Mamuzića Majde Kurnik koji pored umetničke ima i dokumentarnu vrednost, Portret žene Jelke Nikole Koke Jankovića, Autoportret sa gitarom Slave Bogojevića i drugih.