O Galeriji likovne umetnosti poklon zbirka Rajka Mamuzića

Za razliku od crteža u Osnovnom fondu Zbirke grafika je zastupljena vrlo skromno, sa samo 31 grafičkim listom od ukupno sedam umetnika. Međutim, taj broj nije srazmeran interesovanju naših umetnika za grafiku, kao ni njihovoj ulozi u procesu osamostaljivanja ove likovne discipline. Pogotovo kada se zna, da su mnogi umetnici iz Osnovnog fonda Zbirke (Mario Maskareli, Stojan Ćelić, Mladen Srbinović, Aleksandar Luković i Lazar Vujaklija) imali aktivne uloge u radu "Grafičkog kolektiva" kao specijalizovane institucije koja prati i razvija problematiku grafičke umetnosti, skoro od njenog osnivanja, kao i da je grupa Ćelić – Karanović – Srbinović po prvi put u grafici postigla likovni kvalitet koji je bio donekle ravnopravan istovremenim ostvarenjima u slikarstvu i skulpturi. Takođe su ostala zapamćena i učešća ovih umetnika na mnogim grupnim grafičkim izložbama i kao i njihova vrla uspešna predstavljanja u inostranstvu.

Kompozicije Četiri mladića sa ovnom, Narikače i Gozba Ksenije Divjak u zanatskom smislu vrlo korektno izvedene u tehnici visoke štampe, drvorezu i linorezu, verovatno još u periodu studiranja. Karakteriše ih monumentalnost izraza i strogost odnosa koja je proizišla iz prirode ove tehnike. Primetna je inspiracija našim srednjevekovnim fresko-slikarstvom.

Istraživački duh Mladena Srbinovića u likovnim traženjima potvrdio se u različitim tehnikama, drvorezu, bakropisu, akvatinti i litografiji. U grafičkom postupku on koristi meku i elegantnu liniju, ali je sklon i slikarskom izražavanju u tonovima. Kompozicije iz ovog perioda imaju lirski ton, najčešće su koncipirane tako što je u središte kompozicije postavljena kao arhetip ženska figura, statična, bez težine uvek sa diskretnim gestom (Fortuna, 1959, Ana, 1965, Akt i Tarbuka, 1957).

U grafikama Marija Maskarelija likovna kritika vrlo rano je prepoznala "njegov osoben stil", hvalila je njegov "poetski doživljaj koji je jasan i potpun".[17] U grafikama nastalim šezdesetih godina umetnik je nadahnut mediteranom, u njegovom delu je prisutna opsesija karnevalima. U likovnom rukopisu ukrštaju se ekspresija i nadrealizam kao u Sećanje I (oko 1960) i Kompozicija (oko 1960).

Stojan Ćelić je predstavljen grafikom Šah polja (1957). U njoj je umetnik po prvi put uspeo da sažme emotivne i racionalne elemente pri građenju jednog samostalnog plastičnog organizma.

Lazar Vujaklija i Aleksandar Luković prenose pikturalne preokupacije u grafiku. Ekspresionizam Lazara Vujaklije, kao i u slikarstvu, zasniva se na dvema komponentama, na izboru motiva i njegovom kompozicionom ponavljanju i na boji (Ribnjak, 1957 i Devojka sa golubom, 1959).

Aleksandar Luković predstavljen je grafikom Borba petlova. Njegov stil je precizan, sa linijom kao domintnim elementom izraza. Ponavljajući obrazac karakterističan za slikarstvo, figure postavlja u prvi plan, u jedan vremensko prostorni fon, na kojem se sugestivno ističu njihovi pokreti i karakter.

Odjek interesovanja iz medija slike, prepoznaje se i na grafikama Milorada Bate Mihailovića (Začarani krug, 1970 i Kovitlac).

U Osnovnom fondu Zbirke su i dve tapiserije vrlo vešto ostvarenih korelacija između moderanog izraza i tradicije Lazara Vujaklije Kiša (1972) i Boška Petrovića Vapaj. One su izvedene "Ateljeu 61" u Petrovaradnu, specijalizovanom za izradu tapiserije po kartonima poznatih umetnika, za čije je osnivanje posebne zasluge imao Boško Petrović.

Autori slika, skulptura, grafika, crteža i tapiserija Osnovnog fonda Zbirke pripadali su samo jednoj umetničkoj generaciji, prvoj posleratnoj, za koju se Mamuzić opredelio u romantičarskom uverenju "da je baš ona snagom talenta i jedinstvenom originalnošću digla našu zemlju na isti nivo sa zemljama visokog likovnog dometa."[18] Predstavljajući njihove najkarakterističnije umetničke stavove i trudeći se da prikaže sve inovacije kojima su umetnici težili, kolekcionar je uspeo da sabre Zbirku "rafinovane, slojevite i refleksivne umetnosti"[19], koja je nezaobilazna u svakom proučavanju likovne umetnosti pedesetih i šezdesetih godina prošlog veka, kod nas.

Jovanka Stolić,
viši kustos